Bebeğin topuğundan alınan birkaç damla kanla yapılan, doğuştan gelen ve erken tanıyla önlenebilir hastalıkları arayan ulusal tarama programı. Genellikle hayatın 3-5. günleri arasında uygulanır.
Ne için yapılır
- Sağlık Bakanlığı Yenidoğan Tarama Programı kapsamındaki tüm canlı doğan bebekler
- Fenilketonüri (PKU) — beslenmeyle düzenlenebilen kalıtsal aminoasit metabolizması bozukluğu taraması
- Konjenital hipotiroidi (doğuştan tiroid hormonu eksikliği) — gelişme geriliği önlemi
- Biyotinidaz eksikliği — vitamin metabolizması bozukluğu
- Galaktozemi — süt şekerinin parçalanmasındaki kalıtsal eksiklik
- Konjenital adrenal hiperplazi (KAH) — böbreküstü bezi hormon bozukluğu
- Ağır kombine immün yetmezlik (SCID) — bağışıklık sisteminin doğuştan eksikliği
Hazırlık
- Bebeğin doğum sonrası en az 24-48 saat süreyle anne sütü veya formül ile beslenmiş olması gerekir
- Topuk bölgesinin temiz ve ısınmış olması kan akımını artırır
- Anne ve babanın kullanılan ilaçlar ile aile öyküsü hakkında ekibi bilgilendirmesi
- Erken doğum, kan transfüzyonu veya yoğun bakım öyküsü mutlaka belirtilmelidir; örnekleme zamanlaması değişebilir
İşlem nasıl yapılır
- Bebeğin topuğunun yan kısmı antiseptikle temizlenir ve hafifçe ısıtılır
- Tek kullanımlık steril lansetle topuğa küçük bir delme işlemi yapılır
- Birkaç damla kan, özel emici filtre kağıdı üzerindeki dairelere damlatılır
- Kan örneği oda sıcaklığında kurutulur ve referans laboratuvara gönderilir
- Tüm işlem birkaç dakika sürer; bebek genellikle kısa süre ağlar ve hızla sakinleşir
- Anne sütü, kucaklama veya emzik bebeği işlem sırasında rahatlatabilir
İşlem sonrası
- Sonuçlar normal ise aile bilgilendirilmez; sapma saptanırsa Aile Hekimi veya hastane üzerinden hızlıca aranır
- Şüpheli sonuçta doğrulama testi (kan testi, idrar testi veya genetik inceleme) istenir
- Tanı kesinleşirse uzman pediatri veya çocuk metabolizma/endokrin/immünoloji birimine yönlendirilir
- Erken doğan, hasta veya kan transfüzyonu yapılan bebeklerde tarama tekrarı planlanabilir
- Tüm aşamalarda bebeğin büyüme-gelişme takibi rutin çocuk sağlığı kontrolleri ile sürdürülür
Riskler
- Topuktan kan alma sırasında kısa süreli ağlama ve hafif morluk en sık görülen durumdur
- Çok nadiren delme bölgesinde küçük enfeksiyon gelişebilir; kızarıklık, ısı artışında hekime başvurulur
- Yetersiz örnek alındığında tarama tekrar edilmek zorunda kalınabilir
- Tarama tüm hastalıkları %100 saptamaz; klinik şikayet varsa ek değerlendirme yapılmalıdır
- Erken örnekleme veya transfüzyon sonrası testler yanıltıcı olabilir; zamanlama kuralları önemlidir
Sıkça Sorulanlar
Topuk kanı testi bebeğime zarar verir mi?
Hayır. Tek kullanımlık steril lansetle yapılan, sadece birkaç damla kan gerektiren güvenli bir işlemdir. Bebek kısa süre ağlasa da uzun vadeli bir zararı bildirilmemiştir.
Sonuç anormal çıkarsa bebeğim hasta mı demektir?
Hayır. Tarama testleri olası riski belirler; tanı koymaz. Anormal bir sonuç sadece doğrulama testlerinin yapılması gerektiğini gösterir. Çoğu şüpheli vaka ileri tetkikte normal çıkmaktadır.
Test ne zaman yapılmalıdır?
Genellikle hayatın 3-5. günleri arasında, bebek en az 24-48 saat beslendikten sonra alınır. Erken doğan veya hasta bebeklerde zamanlama hekim tarafından planlanır.
Tarama programı zorunlu mu?
Türkiye'de Sağlık Bakanlığı Ulusal Yenidoğan Tarama Programı tüm canlı doğan bebeklere ücretsiz olarak sunulur ve şiddetle önerilir. Erken tanı, bu hastalıklarda kalıcı zihinsel ve gelişimsel hasarı önleyebilir.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
Büyüme ve gelişme takibi
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
Büyüme ve gelişme takibi — boy, kilo, baş çevresi ve gelişim dönüm noktalarının izlenmesi.
Çocuk genel muayenesi
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
Çocuk genel muayenesi — yaşa özgü sağlık değerlendirmesi ve koruyucu hekimlik.
Gelişimsel değerlendirme
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
Gelişimsel değerlendirme — motor, dil, bilişsel ve sosyal becerilerin standart araçlarla taranması.
Çocuklarda alerji testi
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
Çocuklarda alerji testi — deri prick testi ve spesifik IgE ile alerjen tanısı.
İşitme taraması
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
Yenidoğan işitme taraması — OAE/ABR ile bebekte erken işitme kaybı tespiti.
Yenidoğan sarılığı tedavisi
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
Yenidoğan sarılığı tedavisi — fototerapi ve gerektiğinde kan değişimi ile bilirubin yüksekliğinin kontrolü.
Çocuklarda astım tedavisi
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
Çocuklarda astım tedavisi — spacer ile MDI ve MART yaklaşımı temelinde uzun vadeli kontrol.
Çocuklarda enfeksiyon tedavisi
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
Çocuklarda enfeksiyon tedavisi — ayırıcı tanı, akılcı antibiyotik ve viral enfeksiyon yönetimi.