Osteoporoz takibi ve tedavisi

Kemik mineral yoğunluğu ölçümü, kırık riski değerlendirmesi ve ilaç tedavisi ile osteoporozun önlenmesi ve yönetimini kapsayan süreç.

Ne için yapılır

• 65 yaş ve üzeri kadınlar ile 70 yaş ve üzeri erkeklerde rutin kemik yoğunluğu taraması
• Postmenopozal kadınlarda erken menopoz, düşük vücut ağırlığı, ailede kalça kırığı öyküsü gibi risk faktörleri varsa daha erken tarama
• Düşük enerjili (basit düşme veya uygun olmayan travma sonucu) kalça, omurga veya el bileği kırığı geçiren hastalar
• Uzun süreli kortikosteroid (≥3 ay, ≥5 mg/gün prednizolon) kullanımı veya hormon baskılayıcı tedavi alanlar
• Romatoid artrit, hipertiroidi, primer hiperparatiroidi, çölyak hastalığı gibi sekonder osteoporoz nedenleri
• Düşük travmalı kırık öyküsü olan veya boy kısalması belirgin hastalar
• Mevcut osteoporoz tedavisinin etkinliğinin ve sürdürülmesi gerekliliğinin değerlendirilmesi

Hazırlık

• DEXA çekimi öncesi kalsiyum içeren takviyeler 24 saat önceden bırakılır
• Son 1-2 hafta içinde baryumlu radyolojik tetkik veya nükleer tıp incelemesi yapıldıysa hekime bildirilir
• Çekimde metal düğme, fermuar veya iç çamaşırı teli olmayan rahat kıyafet tercih edilir
• Önceki DEXA raporları, kalsiyum/D vitamini düzeyi ve böbrek fonksiyon testleri getirilir
• Gebelik şüphesi varsa çekim öncesi mutlaka belirtilir

İşlem nasıl yapılır

1. Detaylı öykü alınır: kırık öyküsü, menopoz yaşı, ailede osteoporoz, sigara, alkol, kortikosteroid kullanımı sorgulanır
2. Boy ve kilo ölçülür (boy kaybı omurga çökme kırığını düşündürür); fizik muayene yapılır
3. DEXA (Dual-Energy X-ray Absorptiometry) ile kalça ve lomber omurga kemik mineral yoğunluğu ölçülür; T-skoru ve Z-skoru hesaplanır (T-skor ≥ -1 normal, -1 ile -2.5 osteopeni, ≤ -2.5 osteoporoz)
4. Kan tahlili: kalsiyum, fosfor, 25-OH D vitamini, kreatinin, alkalen fosfataz, TSH, parathormon (PTH); erkek hastalarda testosteron istenebilir
5. FRAX skoru ile 10 yıllık majör osteoporotik kırık ve kalça kırığı riski hesaplanır
6. Bulgulara göre bisfosfonatlar (alendronat, zoledronik asit), denosumab, romosozumab veya teriparatid gibi ilaç seçenekleri değerlendirilir; D vitamini ve kalsiyum desteği planlanır

İşlem sonrası

• Tedavi başlandıktan 1-2 yıl sonra DEXA tekrarı ile yanıt değerlendirilir; stabil hastalarda 2-3 yılda bir kontrol yeterli olabilir
• Bisfosfonat tedavisinde 3-5 yıl sonra 'ilaç tatili' (geçici ara) değerlendirilebilir; yüksek riskli hastalarda tedavi sürdürülür
• Denosumab kesintisiz devam etmelidir; ani kesilme omurga kırığı riskini artırır
• Kalsiyum (günde 1000-1200 mg, beslenme öncelikli) ve D vitamini (genellikle günde 800-2000 IU) düzeyi takip edilir
• Düşme önleme: ev güvenliği, görme muayenesi, kuvvet ve denge egzersizleri (yürüyüş, tai chi) önerilir
• Sigara ve aşırı alkol kullanımı kemik sağlığını olumsuz etkilediği için bırakılması desteklenir

Riskler

• DEXA çekimi düşük doz radyasyon içerir; gebelik dışında ek bir risk taşımaz
• Bisfosfonatlar nadiren atipik femur kırığı (uzun süreli kullanımda) ve çene osteonekrozu (özellikle diş cerrahisi sonrası) ile ilişkilendirilir
• Oral bisfosfonatlarda yemek borusu tahrişi, mide rahatsızlığı görülebilir; doğru içiş tekniği önemlidir
• Denosumab alan hastalarda hipokalsemi gelişebilir; D vitamini eksikliği önceden düzeltilmelidir
• Tedavinin başlatılmaması veya bırakılması ileri yaşta kalça ve omurga kırığı riskini belirgin artırır
• Yeterli düzeltilmemiş D vitamini eksikliği veya altta yatan sekonder neden tedavi yanıtını azaltır

Sıkça Sorulanlar

İlgili Bilgiler

İlgili Tıbbi Hizmetler

Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.