Beyin damar tıkanıklığı veya kanaması belirtilerinde uygulanan acil müdahale. Doku hasarını sınırlamak için ilk dakikalardan itibaren tanı ve tedavi başlatılır.
Ne için yapılır
- Yüzde asimetri, kolda güçsüzlük, konuşma bozukluğu (FAST belirtileri)
- Ani başlayan tek taraflı uyuşma veya felç
- Ani görme kaybı, çift görme veya görme alanı bozukluğu
- Açıklanamayan ani şiddetli baş ağrısı
- Ani dengesizlik, baş dönmesi, yürüme bozukluğu
- Bilinç değişikliği ile birlikte nörolojik bulgu
Hazırlık
- Belirti başlangıç saati mutlaka kayıt altına alınır (tedavi penceresi için kritik)
- Damar yolu açılır, kan örnekleri (kan şekeri, koagülasyon, böbrek fonksiyonları) alınır
- Hasta veya yakını kullanılan ilaçlar (kan sulandırıcı dahil) hakkında bilgi verir
İşlem nasıl yapılır
- ABC (hava yolu, solunum, dolaşım) hızlıca değerlendirilir; oksijen ve monitörizasyon başlatılır
- NIHSS skoru ile nörolojik muayene yapılır
- Beyin BT (gerekirse BT anjiyografi/perfüzyon) iskemik veya hemorajik inmeyi ayırt etmek için çekilir
- İskemik inme ve uygunsa belirtinin başlangıcından itibaren 4,5 saat içinde damardan pıhtı eritici (IV tPA / tenekteplaz) uygulanır
- Büyük damar tıkanıklığında 24 saate kadar kateter ile pıhtı çıkarma (mekanik trombektomi) değerlendirilir
- Hemorajik inmede kan basıncı kontrolü ve nöroşirürji konsültasyonu sağlanır
İşlem sonrası
- Yoğun bakım veya inme ünitesinde 24-72 saat yakın takip
- Erken dönemde fizik tedavi, konuşma ve yutma değerlendirmesi başlatılır
- Tekrar inmeyi önlemek için kan basıncı, kolesterol, kan şekeri, ritim bozukluğu kontrol altına alınır
- Antiagregan veya antikoagülan tedavi planlanır
- Taburculuk sonrası nöroloji ve rehabilitasyon poliklinik takibi
Riskler
- Pıhtı eritici sonrası beyin kanaması (yaklaşık %2-7)
- Mekanik trombektomide damar yaralanması veya yeni emboli
- Aspirasyon pnömonisi, derin ven trombozu, bası yarası
- Kalıcı nörolojik defisit (felç, konuşma kaybı, bilişsel sorunlar)
- Tedaviye rağmen tekrar inme riski
Sıkça Sorulanlar
Felç belirtisi gördüğümüzde ne yapmalıyız?
Hemen 112'yi arayın. Belirtilerin başladığı saati not edin; pıhtı eritici tedavi için zaman penceresi sınırlıdır. Hastaya yiyecek veya içecek vermeyin.
Pıhtı eritici tedavi her hastaya uygulanır mı?
Hayır. Belirti başlangıç süresi, kanama riski, kullanılan ilaçlar ve görüntüleme bulgularına göre uygunluk değerlendirilir.
Trombektomi için son sınır kaç saattir?
Seçilmiş büyük damar tıkanıklıklarında belirtilerin başlangıcından 24 saate kadar fayda görülebilir; karar görüntüleme bulgularıyla verilir.
Felç sonrası iyileşme ne kadar sürer?
İyileşme genellikle ilk 3-6 ayda en hızlıdır ancak rehabilitasyon ile aylar yıllar boyunca kazanım sürebilir.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
İnme değerlendirmesi
Nöroloji
İnme (felç) acil değerlendirmesi — tPA için 4.5 saat, trombektomi için 24 saatlik kritik pencere.
Karotis doppler ultrasonografi
Görüntüleme Hizmetleri
Karotis doppler ultrasonografi — boyun damarlarında plak, daralma ve inme riski değerlendirmesi
Kardiyopulmoner resüsitasyon
Acil Sağlık Hizmetleri
Kardiyopulmoner resüsitasyon (CPR) — kalp durması sonrası dolaşım ve solunumu yeniden başlatma uygulaması.
Kırık/çıkık ilk müdahale
Acil Sağlık Hizmetleri
Kırık ve çıkık ilk müdahale — ekstremite yaralanmalarında stabilizasyon ve acil bakım uygulaması.
Göğüs tüpü takılması
Acil Sağlık Hizmetleri
Göğüs tüpü (tüp torakostomi) — pnömotoraks ve hemotoraksta plevral boşluğun drenajı.
Mide yıkama
Acil Sağlık Hizmetleri
Mide yıkama (gastrik lavaj) — seçilmiş zehirlenmelerde ilk 1 saat içinde mide içeriğinin boşaltılması.
Yabancı cisim çıkarılması
Acil Sağlık Hizmetleri
Yabancı cisim çıkarılması — hava yolu, sindirim sistemi ve yumuşak dokuda sıkışan cisimlerin güvenli alınması.
Ambulans hizmeti
Acil Sağlık Hizmetleri
Ambulans hizmeti (112) — acil sağlık olaylarında ücretsiz hasta nakli ve müdahale.