Diz stabilitesini sağlayan ön çapraz bağın yırtılması durumunda, hastanın kendi tendonu (hamstring veya patellar) veya donör grefti ile artroskopik olarak yeniden oluşturulduğu cerrahi işlem.
Ne için yapılır
- MRI ile doğrulanmış tam ön çapraz bağ (ACL) yırtığı
- Tekrarlayan diz boşalması (giving way) ve fonksiyonel instabilite
- Aktif yaşam süren genç hastalarda spora dönüş hedefi
- Eşlik eden menisküs yırtığı veya kıkırdak hasarı bulunması
- Konservatif tedavi (rehabilitasyon, breys) sonrası şikayetlerin sürmesi
- Pivot tipi sporları yapan kişilerde diz güvenirliğinin sağlanması ihtiyacı
Hazırlık
- Detaylı muayene, MRI ve ayakta diz röntgeni ile yırtık ve eşlik eden lezyonların değerlendirilmesi
- Ameliyat öncesi 2-4 hafta süren prehabilitasyon (diz hareket açıklığı ve kas gücü egzersizleri) önerilir
- İşlemden 6-8 saat önce yememe ve içmeme
- Kan sulandırıcı ilaç kullanılıyorsa hekim onayı ile kesilir
- Sigara kullanımının 2-4 hafta önce bırakılması greft iyileşmesi için önemlidir
İşlem nasıl yapılır
- Hastaya genel veya bölgesel anestezi uygulanır
- Greft seçimi yapılır: hamstring tendon (genellikle ilk seçenek, küçük kesi ve daha az ön diz ağrısı), patellar tendon (kemik-tendon-kemik, eski standart, sporcu tercihi olabilir) veya allogreft (donör)
- Diz çevresinde 2-3 küçük artroskopi kesisi açılır; eklem içi yapılar değerlendirilir, varsa menisküs ve kıkırdak işlemi yapılır
- Tibia (kaval kemiği) ve femurda (uyluk kemiği) tüneller açılır
- Hazırlanan greft tünellerden geçirilerek vidalar veya endobutton sistemleri ile sabitlenir
- Stabilite kontrolü sonrası kesiler kapatılır ve diz breysi takılır
İşlem sonrası
- 1 gün hastanede kalış sonrası taburculuk
- İlk 2 hafta koltuk değneği ile kısmi yük; 2-6 hafta kademeli tam yük
- Diz breysi 2-4 hafta kullanılır (cerrahın tercihine göre)
- Aşamalı fizik tedavi 4-6 ay (hareket açıklığı, kas gücü, propriosepsiyon)
- Düz koşuya 3-4 ay, pivot sporlara 6-9 ay sonra dönüş; sporcu testleri (hop test, izokinetik) ile değerlendirme
Riskler
- Enfeksiyon (her cerrahi işlemde olabilir)
- Greft yetersizliği veya yeniden yırtılma (re-rupture, %5-10)
- Eklem hareket kısıtlılığı (artrofibrozis)
- Donör alanına bağlı şikayet (hamstringde uyluk arka kas zayıflığı, patellarda ön diz ağrısı)
- Damar-sinir yaralanması (nadir)
- Derin ven trombozu (DVT)
Sıkça Sorulanlar
Hamstring grefti mi patellar tendon grefti mi daha iyidir?
Her iki greftin de avantajları vardır. Hamstring grefti küçük kesi ve daha az ön diz ağrısı sağlarken; patellar tendon grefti (kemik-tendon-kemik) sporcularda hızlı kemik kaynaması nedeniyle tercih edilebilir. Seçim hasta yaşı, sporu, anatomisi ve cerrahın deneyimine göre yapılır.
ACL ameliyatı sonrası spora ne zaman dönerim?
Genellikle 6-9 ay sonra pivot tipi sporlara (futbol, basketbol, kayak) dönüş hedeflenir. Düz koşu 3-4 ay sonra başlayabilir. Geri dönüş kararı, fizik tedavi ilerlemesi, kas gücü testleri ve cerrahın onayı ile verilir.
ACL yırtığında ameliyat olmak şart mı?
Aktif sporcu, genç hasta ve fonksiyonel instabilite varsa cerrahi önerilir. Düşük aktiviteli, dize yüklenmeyen yaşam tarzı olan hastalarda rehabilitasyon ve breys ile konservatif izlem mümkündür. Karar bireyseldir.
Ameliyat sonrası fizik tedavi ne kadar sürer?
Aşamalı bir program 4-6 ay sürer. İlk hafta hareket açıklığı, sonrasında kas gücü ve denge çalışmaları, son aşamada pivot ve plyometrik egzersizler içerir. Düzenli fizik tedavi başarının temel taşıdır.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
Menisküs ameliyatı
Ortopedi ve Travmatoloji
Menisküs ameliyatı — diz menisküs yırtıklarında artroskopik onarım veya parsiyel menisektomi cerrahisi.
Diz artroskopisi
Ortopedi ve Travmatoloji
Diz artroskopisi — diz ekleminin küçük kesilerden kamera ile değerlendirilmesi ve onarımı.
Total diz protezi
Ortopedi ve Travmatoloji
Total diz protezi — ileri evre diz kireçlenmesinde eklem yüzeylerinin yapay parçalarla yenilenmesi.
Parsiyel Diz Protezi
Ortopedi ve Travmatoloji
Parsiyel diz protezi — diz ekleminin yalnızca hasarlı bölümünün yenilendiği kısmi yüzey değiştirme cerrahisi.
Diz MR
Görüntüleme Hizmetleri
Diz MR — menisküs, çapraz bağlar, kıkırdak ve eklem yapılarının ayrıntılı değerlendirmesi.
PRP enjeksiyonu
Ortopedi ve Travmatoloji
PRP enjeksiyonu — trombositten zengin plazmanın seçilmiş tendon ve eklem sorunlarında uygulanması.
Eklem içi enjeksiyon
Ortopedi ve Travmatoloji
Eklem içi enjeksiyon — hyalüronik asit ve ilaçlarla osteoartrit ağrı tedavisi.
Kırık tespiti ve tedavisi
Ortopedi ve Travmatoloji
Kırık tespiti ve tedavisi — kemik kırıklarında doğru tanı, alçı/atel veya cerrahi sabitleme ile iyileşme yönetimi.