Merkezi sinir sisteminin demiyelinizan hastalığı olan MS'te atakların azaltılması ve sakatlık ilerleyişinin yavaşlatılması için hastalığı modifiye edici tedavilerin (DMT) yönetildiği takip süreci.
Ne için yapılır
- Relapsing-remitting MS (RRMS) tanısı veya şüphesi
- Sekonder progresif (SPMS) ve primer progresif (PPMS) MS
- Klinik izole sendrom (CIS) izlemi
- MR'da yeni demiyelinizan lezyonlar
- Atak (alevlenme) yönetimi ve steroid tedavisi
- DMT seçimi, etkinlik izlemi ve yan etki takibi
Hazırlık
- Önceki MR ve BOS (omurilik sıvısı) raporlarıyla başvuru
- Mevcut DMT, doz ve yan etkilerin notu
- Aşılama durumunun gözden geçirilmesi (B hücre tedavisi öncesi)
- Gebelik planı varsa hekime bildirilmesi
İşlem nasıl yapılır
- Nörolojik muayene ve EDSS (sakatlık) puanlaması
- Beyin ve servikal-torasik omurilik MR görüntülemesi
- Gerektiğinde lomber ponksiyon ile oligoklonal bant bakısı
- Birinci basamak DMT: interferon-beta veya glatiramer asetat
- Oral DMT seçenekleri: fingolimod, dimetil fumarat, teriflunomid
- Yüksek aktiviteli MS'te B-hücre tüketici tedavi: okrelizumab
İşlem sonrası
- İlk yıl 3-6 ayda bir, sonrasında 6-12 ayda bir kontrol
- Yıllık MR ile yeni lezyon ve atrofi izlemi
- Kan sayımı, karaciğer ve tiroid fonksiyon testleri
- Yorgunluk, mesane, ruh hali ve bilişsel semptomların yönetimi
- Fizyoterapi ve uğraşı terapisi yönlendirmesi
Riskler
- İnterferon: enjeksiyon reaksiyonu, grip benzeri yan etki
- Fingolimod: ilk doz bradikardisi, makula ödemi
- Dimetil fumarat: yüz kızarması, lenfopeni
- Okrelizumab: enfüzyon reaksiyonu, enfeksiyon riski (özellikle solunum)
- JC virüs ile ilişkili PML (özellikle natalizumab; nadir)
Sıkça Sorulanlar
MS kalıtsal mı?
MS doğrudan kalıtsal değildir; ancak ailede MS varsa risk genel popülasyondan biraz daha yüksektir.
Hangi DMT en iyisidir?
En iyi tedavi hastanın aktivitesine, MR bulgularına, yan etki profiline ve gebelik planına göre kişiselleştirilir.
Atak (alevlenme) nasıl tedavi edilir?
Genellikle 3-5 gün yüksek doz damar içi metilprednizolon uygulanır. Yanıt alınmazsa plazmaferez düşünülebilir.
MS ile gebelik mümkün mü?
Çoğu hasta için mümkündür; gebelik öncesi DMT seçimi gözden geçirilmeli, planlama hekim eşliğinde yapılmalıdır.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
Parkinson hastalığı takibi
Nöroloji
Parkinson hastalığı takibi — levodopa+karbidopa altın standart, ileri olguda derin beyin uyarımı (DBS).
Epilepsi tanı ve tedavisi
Nöroloji
Epilepsi tanı ve tedavisi — nöbet tipinin belirlenmesi ve antiepileptik ilaç yönetimi.
İnme değerlendirmesi
Nöroloji
İnme (felç) acil değerlendirmesi — tPA için 4.5 saat, trombektomi için 24 saatlik kritik pencere.
Demans/Alzheimer değerlendirmesi
Nöroloji
Demans/Alzheimer değerlendirmesi — MMSE/MoCA, görüntüleme ve amiloid PET/CSF tau biyobelirteçleri.
Lomber ponksiyon
Nöroloji
Lomber ponksiyon (BOS incelemesi) — bel bölgesinden alınan örnekle merkezi sinir sistemi tanısı.
Elektroensefalografi
Nöroloji
Elektroensefalografi (EEG) — beyin elektriksel aktivitesinin ağrısız yüzeysel kaydı.
Sinir ileti çalışması
Nöroloji
Sinir ileti çalışması — çevresel sinirlerin ileti hızı ve sinyal genliğinin yüzeyel ölçümü.
Nörolojik muayene ve değerlendirme
Nöroloji
Nörolojik muayene ve değerlendirme — beyin, omurilik, sinir ve kas sisteminin sistematik klinik incelemesi.